Cukrzyca – cichy zabójca
Szanowni Państwo!
Celem niniejszego artykułu jest udostępnianie wiedzy z dziedziny diabetologii oraz zwiększenie świadomości na temat cukrzycy.
Jest on skierowany do osób, które dotknęła choroba zwana cukrzycą lub mają w swoim gronie bliskich zmagających się z cukrzycą.
---------------------------------------------------------
Nie bez powodu cukrzyca
zyskała miano epidemii XXI wieku. Obecnie szacuje się, że aktualnie w
Polsce na cukrzycę choruje ponad 2 mln osób, z czego około 25% o tym nie
wie. Zachorowalność na cukrzycę wynosi około 6,54% (w tym 5,81%
mężczyźni i 7,25% kobiety).
U osób powyżej 18 roku życia ten współczynnik wynosi 8% (w tym 7,15%
mężczyźni i 8,9% kobiety), natomiast wśród dzieci poniżej 15 roku życia
szacunkowa liczba diabetyków wynosi 17,7 przypadków na 100 tys.
mieszkańców.
Prognozy przewidują, że w najbliższych 15 – 20 latach podwoi się liczba chorych na cukrzycę w Polsce. [1]
Cukrzyca jest grupą chorób metabolicznych,
które cechuje, hiperglikemia czyli podwyższone powyżej normy stężenie glukozy
we krwi. Nieprawidłowy metabolizm (węglowodanów, tłuszczów i białek) wynika z
nieprawidłowego wydzielania lub działania insuliny w tkankach.
Przewlekła hiperglikemia (wysokie stężenie glukozy) jest
związana z uszkodzeniem i zaburzeniem czynności różnych narządów, zwłaszcza
oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.
Jakie objawy mogą świadczyć o
występowaniu choroby ?
- zmniejszenie
lub zwiększenie masy ciała;
- wzmożone
pragnienie;
- wielomocz;
częste oddawanie moczu;
- osłabienie
i wzmożona senność; krańcowe zmęczenie; brak energii;
- pojawienie
się zmian ropnych na skórze oraz stanów zapalnych narządów
moczowo-płciowych.
- częste
lub powracające infekcje;
- trudno
gojące się skaleczenia lub urazy;
- mrowienie,
drętwienie dłoni lub stóp;
- problem
z uzyskaniem lub trzymaniem erekcji.
Oczywiście nie wszystkie z powyżej
przedstawionych objawów występują. Wiele osób z cukrzycą typu 2 nie wykazuje
żadnych, z przedstawionych objawów. Niemniej jednak, jeśli zaobserwujemy u
siebie, któryś z objawów może to być sygnał, aby zapytać swojego lekarza czy
nie znajdujemy się w grupie ryzyka.
Czynniki ryzyka w cukrzycy.
Czyli kto i kiedy powinien
wykonać badanie w kierunku choroby?
Badanie wykonujemy, co roku u osób z
następujących grup ryzyka:
¨
z nadwagą lub otyłością [BMI ≥ 25 kg/m2 i/lub
obwód w talii > 80 cm (kobiety); > 94 cm (mężczyźni)];
¨
z cukrzycą występującą w rodzinie (rodzice bądź
rodzeństwo);
¨
mało aktywnych fizycznie;
¨
u których w poprzednim badaniu stwierdzono stan
przedcukrzycowy;
¨
u kobiet z przebytą cukrzycą ciążową;
¨
u kobiet, które urodziły dziecko o masie ciała
> 4 kg;
¨
z nadciśnieniem tętniczym (≥ 140/90 mm Hg);
¨
z hiperlipidemią [stężenie cholesterolu frakcji
HDL < 40 mg/dl (< 1,0 mmol/l) i/lub triglicerydów > 150 mg/dl (>1,7
mmol/l)];
¨
u kobiet z zespołem policystycznych jajników;
¨
z chorobą układu sercowo-naczyniowego.
Badanie w kierunku
cukrzycy należy przeprowadzić raz w ciągu 3 lat u każdej osoby powyżej 45 roku
Według podziału cukrzycy, jaki proponuje
WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) cukrzycę dzielimy na:
(zniszczenie komórek B trzustki, z reguły prowadzące do całkowitego
niedoboru insuliny)
(od dominującej insulinooporności ze względnym
niedoborem insuliny do dominującego upośledzenia wydzielania insuliny z
insulinoopornością)
III.
Inne specyficzne typy
A. Genetyczne zaburzenia funkcji komórek B trzustki;
B. Genetyczne zaburzenia działania insuliny;
C. Choroby zewnątrzwydzielniczej części
trzustki; Endokrynopatie;
D. Cukrzyca
wywołana lekami lub/i chemikaliami;
F. Rzadkie formy cukrzycy spowodowanej reakcją
immunologiczną;
G. Inne zespoły genetyczne czasami związane z
cukrzycą;
Główną przyczyną cukrzycy typu 1 (zwana insulinozależną ) jest
zniszczenie komórek B znajdujących się w trzustce, co w konsekwencji prowadzi
do niedoboru insuliny.
W tym przypadku
komórki odpowiedzialne za wydzielanie insuliny ulegają niszczeniu na skutek
zmian immunologicznych zachodzących w naszym organizmie. Zmiany te powodują
czynniki środowiskowe jak i genetyczne. Błąd, do którego dochodzi w naszym
organizmie powoduje, że nasz układ odpornościowy niszczy zdrowe komórki
produkujące insulinę. Niestety do tej pory nie udało się jednoznacznie określić,
jakie czynniki środowiskowe mają na to wpływ.
Jeśli nasz organizm nie jest w stanie produkować insuliny
musimy ją otrzymywać z zewnątrz w postaci iniekcji (zastrzyków).
Cukrzyca Typ 2
Przyczyną
cukrzycy typu 2 jest zmniejszona wrażliwość tkanek na działanie insuliny –
insulinooporność i/lub zaburzenia funkcji wydzielniczej komórek B.
Ta forma cukrzycy
- zwana cukrzycą insulinoniezależną, cukrzycą typu 2 czy cukrzycą dorosłych,
dotyczy głównie osób ze znaczną insulinoopornością i raczej względnym
niedoborem insuliny. Zwykle w początkowej fazie choroby, chorzy nie wymagają
insulinoterapii.
Dlaczego insulina
nie działa prawidłowo?
Ograniczone działanie insuliny jest
konsekwencją nieprawidłowości związanych z jej wydzielaniem przez trzustkę lub
tkanki naszego organizmu nie reagują prawidłowo na hormon.
Ale wróćmy do
samego początku.
Już na wstępnie
pada wiele terminów, do których warto się odnieść, aby lepiej zrozumieć
specyfikę choroby.
Zacznijmy od insuliny.
Insulina to hormon wydzielany przez
trzustkę, a dokładnie specjalne komórki – komórki B. Po spożyciu posiłku
wzrasta w krwi poziom glukozy (cukier), co stanowi sygnał dla komórek B aby
produkować insulinę. Gdy stężenie glukozy we krwi przekroczy normę 2-3 krotnie,
dochodzi do gwałtownego wyrzutu insuliny z komórek B i podniesienia jej
stężenia w osoczu krwi.
Wydzielenie
insuliny zwiększa:
- Glukagon;
- Adrenalina;
- Cieżki wysiłek;
- Głód;
Insulina wzmaga procesy magazynowania glukozy w wątrobie w postaci glikogenu (wielocukier – połączenie wielu łańcuchów glukozy).
Spadek ilości glukozy, (która jest związana w formie glikogenu) daje
informację komórkom A (alfa) znajdującym się w trzustce, aby uwolnić do
krwi glukagon, który rozłoży zmagazynowany glikogen do glukozy. W wyniku
działania insuliny wątroba zmniejsza uwalnianie glukozy i zwiększa jej
wchłanianie, zmniejsza wytwarzanie mocznika i zwiększa wychwytywanie
fosforanów oraz potasu z krwi.
A co jeśli insuliny zabraknie?
- Wzrasta stężenia glukozy we krwi;
- Nasila się rozpad glikogenu i obniża jego łączenie;
- Nasila się glukoneogeneza;
- Wzrasta syntezy kwasów tłuszczowych;
- Wzrasta rozpad białka;
- Glukoza jest wydalana z moczem;
- Następuje utrata elektrolitów z moczem;
- Ujemny bilans azotowy;
Teraz widzimy, że insulina obniża poziom cukru w naszej krwi. Kiedy nasz
organizm nie reaguje na działanie insuliny dochodzi do sytuacji insulinooporności.
Mięśnie, tkanka tłuszczowa, wątroba stają się mniej wrażliwe na
insulinę. Prowadzi to w ostateczności do wzrostu cukru w naszym
organizmie. Aby sobie z tym poradzić, nasz organizm zaczyna produkować
więcej insuliny.
W ten sposób chce on zmniejszyć ilość cukru. Niestety konsekwencją tego jest na przykład wzrost wagi lub nadciśnienie tętnicze.
Insulinooporność - przyczyny
Główne przyczyny insulinooporności :
Þ zespół metaboliczny;
· otyłość;
· niska aktywność fizyczna;
Þ lipodystrofia;
Þ hemochromatoza;
Þ zespół wielotorbielowatych jajników;
Þ nadmiar kortyzolu (np. zażywanie leków sterydowych, zespół Cushinga);
Þ niektóre leki (np. rifampicyna, izoniazyd, olanzapina, risperidon, progestagen, leki przeciwwirusowe);
Þ podłoże genetyczne.
Obrazowo przedstawiając
mechanizm cukrzycy typu 2 można przyrównać go do popędzania batem
(insulina) chudego konia (komórki organizmu niewrażliwe na insulinę)
ciągnącego powóz. Nawet, jeśli woźnica będzie bardziej popędzał konia
nie przyniesie to przyspieszenia jazdy. Podobnie jest z
insulinoopornścią, zwiększanie wydzielania insuliny przy niewrażliwych
na hormon tkankach nie spowoduje obniżenia cukru.
Czym jest glukoza?
Glukoza jest cukrem
znajdującym się w krwi każdego człowieka. Jest ona niezbędna, gdyż
stanowi swego rodzaju paliwo naszego organizmu. Komórki i tkanki spalają
glukozę, która jest niezbędna komórkom mózgowym do „myślenia” a
komórkom mięśniowym do „pracy”
Glukoza powstaje podczas rozkładu spożywanych w pokarmie węglowodanów
przy pomocy enzymów trawiennych. Do krwi wchłaniana jest w jelicie
cienkim.
W obecności tlenu glukoza ulega rozkładowi na dwutlenek węgla, wodę i
energię. Dwutlenek węgla wymieniany jest w procesie oddychania w płucach
na tlen, energia pozwala komórkom na prawidłowe funkcjonowanie.
Kluczem, który otwiera drzwi glukozie, umożliwiając jej przedostanie się
przez błonę komórkową do wnętrza komórki, jest insulina – hormon
produkowany przez trzustkę.
Mózg, włókna nerwowe, siatkówka w oku, nerki, nadnercza, naczynia
krwionośne i czerwone ciałka krwi zbudowane są z komórek, które nie
wymagają insuliny do transportu glukozy. W sytuacjach, gdy w organizmie
nie ma wystarczającej ilości glukozy, wydzielanie insuliny jest
wstrzymane, a glukoza rezerwowana jest dla najważniejszych narządów.
Niski czy wysoki poziom glukozy ?
Jeżeli poziom glukozy we krwi jest zbyt niski, tzn. poniżej 50mg/dl (2,8mmol/l), przy czym norma to 60-100 mg / dl (3.3-5.6 mmol/l) następuje hipoglikemia.
Hipoglikemia występuje najczęściej u osób z cukrzycą typu 1 niż
2, zwykle w trakcie intensywnego leczenia insuliną, może również pojawić
się u osób zdrowych.
Jeżeli stężenie glukozy spadnie drastycznie poniżej normy nasz organizm
uruchamia hormony podwyższające ilość glukozy. Jednym z nich jest
adrenalina wydzielana przez nadnercza.
Przyczyny hipoglikemii:
W przypadku osób
chorujących na cukrzycę jedną z przyczyn może być wstrzyknięcie zbyt
dużej ilości insuliny lub przyjmowanie zbyt dużych dawek leków
przeciwcukrzycowych.
Bardzo ważne jest zachowanie odpowiedniej diety i spożywanie posiłków w
stałych porach. Cukrzycy muszą pilnować, aby by1)2)ł zachowany
odpowiedni odstęp pomiędzy posiłkami, a wstrzykiwaniem insuliny.
Ponadto ilość cukru we krwi obniżają :
- alkohol – szczególnie wypity na czczo;
- wysiłek fizyczny – tutaj objawy niedocukrzenia pojawiają się po 36 godzinach od wysiłku.
W przypadku osób, które nie chorują na cukrzycę niedocukrzenie może być konsekwencją :
- stresu;
- zbyt dużego napięcia nerwowego;
W tym przypadku
nadnercza nadmiernie produkują adrenalinę, co może doprowadzić do ich
przeciążenia. Przeciążone nadnercza w ostatecznej fazie będą produkowały
mniej hormonu. Doprowadzi to do nadmiernego wydzielania insuliny, a co
za tym idzie - spada ilość cukru.
Zła dieta szczególnie bogata w cukier może również powodować
niedocukrzenie. Po spożyciu produktów bogatych w cukier natychmiastowo
wzrasta poziom glukozy we krwi. Aby go obniżyć trzustka produkuje
insulinę, która wydzielana w zbyt dużych ilościach może obniżyć cukier
poniżej normy.
Nasz mózg jest szczególnie narażony na brak glukozy. Gdy zacznie on
odczuwać jej brak pojawia się drażliwość, zaburzenia pamięci,
dezorientacja. W ostrej fazie może dojść do utraty przytomności.
Osoby, u których występują epizody hipoglikemii powinny zawsze mieć ze sobą glukozę, którą mogą szybko przyjąć.
W aptece są dostępne preparaty płynnej glukozy w saszetkach.
W przypadku silnego niedocukrzenia jedynym ratunkiem jest podanie dożylne glukozy lub domięśniowe - glukagonu.
Hipoglikemia może być objawem:
- choroby wątroby i nerek,
- insulinomy - nowotworu trzustki;
- niewydolności kory nadnerczy (np. w chorobie Addisona), przysadki mózgowej;
- niedoczynność tarczycy;
- chorób spichrzeniowych glikogenu.
Ponadto zbyt niski poziom
cukru we krwi może być wynikiem działania niektórych leków, alkoholu, a
nawet powikłaniem po operacji w obrębie jamy brzusznej. Paradoksalnie
hipoglikemia może być również jednym z pierwszych objawów cukrzycy.
Sytuacją
przeciwstawną jest Hiperglikemia.
Hiperglikemia (przecukrzenie) oznacza
wysoki poziom glukozy we krwi, czyli taki, gdy stężenie glukozy na czczo we krwi wynosi
100-125 mg/dl (nieprawidłowa glikemia na czczo), a dwie godziny po posiłku
140–199 mg/dl (nieprawidłowa tolerancja glukozy).
U
osób zdrowych stężenie cukru we krwi na czczo nie przekracza 99 mg/dl
(prawidłowa glikemia na czczo), a 2 godziny po posiłku wynosi
maksymalnie 140 mg/dl (prawidłowa tolerancja glukozy). Ten poziom
glikemii odpowiada nie więcej niż dwóm kostkom cukru rozpuszczonym we
krwi.
Należy jednak zaznaczyć, że wartości stężenia cukru na czczo i po posiłku mogą być różne u każdego diabetyka.!!!!!Różnice te wynikają z typu cukrzycy, wieku chorego, czasu trwania choroby i obecności innych schorzeń (np. układu krążenia).
U chorych na cukrzycę typu 1 za zbyt
wysoki uznaje się poziom glukozy we krwi przekraczający 110 mg/dl przed
posiłkiem lub 140 mg/dl 2 godziny po posiłku.
U chorych na cukrzycę typu 2 będą to wartości w zakresie 123-185 mg/dl (średnio około 154 mg/dl).
ObjawyObjawy
hiperglikemii (przecukrzenia) nie zawsze są dostrzegane przez chorych.
Często zdarza się, że chory może nie zauważyć żadnych niepokojących
objawów i czuć się dobrze mimo podwyższenia poziomu cukru we krwi.
Dolegliwości mogą być nieznaczne lub pojawiać się tak wolno, że chory
może nie być ich świadomy, zagrożenia dla zdrowia i życia.
Hiperglikemia (przecukrzenie) - jak
rozpoznać jej objawy?
Objawy hiperglikemii pojawiają się, gdy dochodzi do niedoboru insuliny.
Gdy poziom cukru we krwi jest większy niż 180 mg/dl, pojawiają się:
¨
zwiększone pragnienie (organizm próbuje w ten
sposób „rozcieńczyć” zbyt dużą ilość cukru we krwi)
¨
częste oddawanie moczu, zwłaszcza w nocy
(organizm pozbywa się wraz z moczem nadmiaru cukru)
¨
bóle głowy,
¨
trudności z koncentracją,
¨
niewyraźne widzenie,
¨
zmęczenie, senność, utrata masy ciała,
Jeżeli stężenie glukozy
we krwi podwyższy się powyżej 180 mg/dl organizm broni się, wydalając
glukozę z moczem. Zwiększona ilość moczu przy wysokim poziomie glikemii
spowodowana jest dodatkową ilością płynu, który jest odfiltrowywany
razem z glukozą. Powoduje to automatycznie zwiększenie pragnienia nieraz
do około 5 litrów na dobę.
Przedłużona hiperglikemia może dawać objawy, takie jak:
- suchość, świąd lub infekcje skóry;
- infekcje pochwy;
- powolne gojenie się ran;
- problemy z widzeniem;
- uszkodzenia nerwów, czego skutkiem są bolesne, zimne i niewrażliwe na bodźce stopy;
- utrata włosów na kończynach dolnych;
- zaburzenia erekcji;
- · problemy żołądkowo-jelitowe, takie jak przewlekłe zaparcie lub biegunki;
Podwyższone stężenie cukru we krwi :
- uszkadza tkanki, gdy np. glukoza nie może być spalana w komórkach z powodu braku insuliny lub tzw. insulinooporności,
- powoduje zaburzenia lipidowe, w wyniku których powstają
nieprawidłowe związki cholesterolu i trójglicerydów, które odkładając
się w naczyniach, powodując miażdżycę,
- powoduje powstawanie nieprawidłowych białek, których końcowe
produkty rozpadu w warunkach hiperglikemii mogą powodować szereg zmian w
błonie podstawnej naczyń i w kolagenie,
- może uszkadzać różne enzymy potrzebne do przemian w komórkach,
- może powodować zmiany w drobnych naczyniach siatkówki oka, gdzie z
czasem dochodzi do wytwarzania nieprawidłowych drobnych naczyń, co
prowadzi do utraty wzroku. Częściej też występuje zaćma,
- powoduje szereg zaburzeń tzw. szlaku poliowego, w którym powstaje
sorbitol, odkładający się w nerwach. Zmiany w nerwach obwodowych kończyn
dolnych dają zaburzenia czucia bólu, temperatury i dotyku, przy których
łatwiej o urazy mogące powodować tzw. stopę cukrzycową,
- może zaburzać krzepliwość krwi i zwiększać ryzyko zawału mięśnia sercowego,
- zwiększa ryzyko cukrzycy i powikłań cukrzycowych, dotyczących
różnych narządów np. nerek, nerwów, oczu, układu
sercowo-naczyniowego.[2]
Podwyższone stężenie glukozy we krwi mogą też powodować inne choroby, a także niektóre leki.
http://www.mz.gov.pl/zdrowie-i-profilaktyka/choroby-cywilizacyjne/cukrzyca
autorski wpis:
http://medlajf.blogspot.com/2015/08/cukrzyca-cichy-zabojca.html
